هه‌رێمی كوردستان له‌ دوای 16\10\2017 ئه‌گه‌ره‌كان و لێكه‌وته‌كان
Search

هه‌رێمی كوردستان له‌ دوای 16\10\2017 ئه‌گه‌ره‌كان و لێكه‌وته‌كان


2017-11-06 (دووشەم) [ کۆلێجی یاسا و رامیاری ]

ڕۆژی یه‌كشەممە کاتژمێر یه‌كی نیوه‌رۆ بەروارى 5-11-2017 يه‌كه‌ی کۆلیجى یاساو ڕامیارى به‌ هاوكاری سه‌نته‌ری گه‌شه‌پێدان بۆ توێژینه‌وه‌و ڕاهینانی زانکۆى گەشەپێدانى مرۆیى وبە سه‌رپه‌رشتی لیژنه‌ی دڵنیایی كۆلیج وبه‌ ئامادەبوونى مامۆستایانى زانكۆ  لە هۆڵى هونه‌ر سورچی \ کەمپى بنارى کۆیژە  سیمپۆزیۆمیك پێشکەشکرا بە ناونیشانى (هه‌رێمی كوردستان له‌ دوای 16\10\2017 ئه‌گه‌ره‌كان و لێكه‌وته‌كان) پێشكه‌شكرا كه چوار مامۆستا به‌شداريان تیادا كرد به‌م شێوه‌یه‌:-

uhd.edu.iq : University of Human Development

د.سامان فوزی: پێشیلكاریه‌ یاساییه‌كانی ڕاگه‌یاندنی كوردی له‌ رووماڵی رووداوه‌كانی شكستی ریفراندۆم

م.فلاح مصطفی: سیسته‌می سیاسی له‌ هه‌رێمی كوردستان (سه‌رهه‌ڵدان- واقع-  داهاتوو)

م.كاروان اورحمان: خوێندنه‌وه‌یه‌كی یاسایی بۆ بڕیاری ژماره‌ 55ی په‌رلمانی عیراقی فیدرال سه‌باره‌ت به‌ ریفراندۆم

م: تحسين حەمە غەریب: رووداوه‌كانی 16\10\2017 خویندنه‌وه‌یه‌كی هزری

د.سامان فوزی: بەرپرسیارێتی یاسایی ڕاگەیاندنی کوردی لەروماڵکردنی روداوەکانی دوای ریفراندوم

لەم بابەتدا ھەوڵماندا وەڵامی چەند پرسیاریکی گرنگ بدەینەوەو قسە لەچەند تەورێکی گرنگ بکەین  لەوانە:

١-ئایا راگەیاندنی کوردی سەرکەوتوو بوو لە پرۆفیشنالانە رۆماڵکردنی روداوەکان وەکو خۆی؟

٢-ئایا راگەیاندنی کوردی بەرۆڵی ئیتیکی و نەتەوەیی خۆی ھەڵسا؟

٣- رۆلی راگەیاندنی عێراقی چۆن بوو لەدروستکردنی رای گشتی؟

٤-گرنگترین تاوانە گشییەکانی راگەیاندی کوردی لەشکستی دوای١٦-١٠ کامانەن؟

٥- داواکاری گشتی بە رۆلی یاسایی خۆی ھەڵسا لە پاراستنی بەرژەوەندی گشتی؟

بۆیە سەرەتا دەستمان خستە سەر نمونەی گرنگترین پێشێلکاریە یاساییەکانی راگەیاندنی کوردی بەتایبەتی لەدوای روداوەکانی ١٦/١٠/٢٠١٧ پاشان باسمان لە رۆڵی داواکاری گشتی کرد وھەڵسەنگاندنمان بۆ ئەو نوسراو وسکاڵاو راگەیاندراوانە کرد کە لەو کاتەدا دەریانکرد.چونکە ئەوان چ بەگوێرەی یاسای رۆژنامەگەری یاخود بەگوێرەی یاسای داواکاری گشتی دەسەڵات وئەرکی جوڵاندنی سکاڵایان ھەیە لەکاتی ھەستکردن بە بونی تاوانە گشتیەکانی پەیوەست بە کۆمەڵگاو بەرژەوەندی گشتی.

لەکۆتاییدا بە دۆکیومینت وبە پشت بەستن بە مادەی یاسایی تاوتویی بریاری دەستەی راگەیاندن وپەیوەندیەکانی عێراقمان کرد سەبارەت بە بریاری داخستنی چەند کەناڵێکی کوردی،ئایا ئەو بریارە تا چەند یاسایی بوو وەیان پاڵنەری سیاسی لە پشتیەوە بوو.  

م. فلاح مصطفى صديق: سیسته‌می سیاسی له‌ هه‌رێمی كوردستان (سه‌رهه‌ڵدان- واقع-  داهاتوو)

- دروست بوونی هەرێمی کوردستان پاش ١٩٩١: سیستمی سیاسی لەهەرێمی کردستان بەدەسەڵاتێکی شۆرشگێری دەستی پێ کرد.

وهەنگاوی یەکەم بەرەو دیموکراسییەت بەدەرکردنی یاسای هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتیمانی کوردستان دەستی پێ کرد بەژمارە(١)ی ساڵی ١٩٩٢.

لەپاش یەکەم هەڵبژاردن دەبوو بەزۆرینە حکومەت پێکبهێنرایە وموعارەزە رۆڵی خۆی ببینێت بۆ چاودێری حکومەت بەڵام بەدروست کردنی حکومەتی پەنجا بەپەنجا دوو ئیدارەیی لەهەرێم سەری هەڵدا.

پاشان کەعەقلی خێلەکی زال بوو لەناو حیزبەکانی ئەو سەردمە شەری بەرژەوەندیش هاتە کایەوە، سەرەنجام شەری براکوژی دەستی پێ کرد تاوەکو پروسەی ئازاد کردنی عێراق.

لەپاش نوسینەوەی دەستوری ٢٠٠٥ عێراق دەبوو هەنگاو بەرەو سیستمێکی دیموکراسی بنرایە، وپروسەی هەڵبژاردن لەهەرێمی کوردستان بەجۆرێک بووایە دەسەڵاتی سیاسی هەڵبژێردراوی خەڵک بووایە وسیستمی سیاسی لەهەرێمی کوردستان بەرەو شەرعییەت بوون برۆشتایە.

ولەدەستوری ساڵی ٢٠٠٥ لەماددەی ١٢٠ ئاماژەی داوە بەوەی هەرێمی کوردستان دەبێت دەستوری خۆی هەبێت، بەڵام جارێکی تر دەسەڵاتدارانی هەرێم شەرعییەتی شۆرش گیرییان زاڵ کرد بەسەر میللەت ورێگرییان کرد لەدانانی دەستور، وهەنگاونان بەرەو شەرعییەت، ئەویش بەپەکخستنی پەرلەمان ودەرکردنی هەندێ بریاری نایاسایی بۆ بەردەوام بوون لەدەسەلاتی بنەمالەیی.

لەپاش دروست بوونی بزوتنەوەی گوران ودروست کردنی موعارەزە سێ گۆشەکەی یەکگرتوو وکۆمەل وگۆران ئاسۆیەک بەرەو دیموکراسییەت کرایەوە.

بەڵام بەهۆی پەلەکردنی لایەنەکانی موعارەزە بۆ چونە ناو دەسەڵات، وبەدی هێنانی بەرژەوەندی مادی وکەسی وحیزبی، رۆلی موعارەزەیان زیندە بەچاڵ کرد ودەستی دەسەڵاتە خێلەکییەکانیان واڵا کرد بۆ بەردەوام بوون لەسەر چەوساندنەوەی خەڵک وبەلارا بردنی شەرعییەتی دەسەڵات وبەردەوام بوون لەسەر دەسەڵاتە تاکرەوییەکەیان، تاوەکو بابەتی نەوت وغاز هاتە ئاراوە وبەغدا هێنایە سەر خەت.

نەوت وداهاتەکەی خیالی بوو، نەک تەنها بنەماڵەکان بەڵکو هەرچی بەرپرس بوو وبەاستغلالی وەزیفی دەستیان بەگەندەلی کرد.

ولەئەنجامی ئەو بەتاڵان بردنە بەغدا موچە وقووتی خەڵکی بری وقەیرانی هەرێم دەستی پێ کرد.

ئەگەر چی بەشێک لەقەیرانەکان هۆکاری بەغدا بوو بەڵام زۆربەی زۆری کێشەکان بەهۆی کورسی سەرۆکایەتی هەرێم بوو.

بۆ بەردەوام بوون لەسەر کورسی دەسەڵات بیانووی جیا جیایان هێنایەوە لەوانە شەڕی داعش، ولەپاش تەواو بونی ئەو شەڕە بابەتی ڕیفراندۆم کرایە سەردێری هەوالەکان وگوایە بەردەوام بونیان هۆکارەکەی سەربەخۆییە وراگەیاندنی دەولەتە لەکاتێکدا هەرێمی کوردستان هیچی لەدەولەت کەمتر نەبوو.

پاش ریفراندۆم هەموو جیهان دژی هەرێم وەستانەوە ودەستی عێراقیان واڵا کرد وبووە هۆی لەدەست دانی لەسەدا ٥٣ خاکی هەرێم ولەدەست دانی داهاتەکانی.

فەیلەسوفی بەناوبانک ارستۆ دەلێت: هەموو سیستمێکی سیاسی ژیانی هەیە بەسیستمێکی تاک دەستی بێ دەکات ودەچێتە قۆناغی کەمینە ودواجار دەبێتە دیموکراسی.

واقیعی ئێستا هەریمی کوردستان لەچوارچێوەی سیستمێکی دیکتاتۆریدایە، میللەت لەقەیران دایە، ئەزمونی ٢٦ ساڵەی هەرێم لەمەترسیدایە، چی بکرێت بۆ دەرباز کردنی هەرێم لەم دەسەڵاتە دیکتاتۆرییەی کەهەیە؟

بەرای من باشترین چارەسەر پەلە کردنە لەدروست کردنی ئەنجومەنێک بۆ بەرێوەبردنی هەرێم ونوسینەوەی دەستور وبەرنامە دانان بۆ هەلبژاردنێکی پاک وهەلوەشاندنەوەی حکومەتی ئێستا.

ئەندامانی ئەو ئەنجومەنە لەکەسانی تەکنوقراط وزانا وخاوەن کەسایەتییە نێودەولەتییەکان پێک بێت دوور لەعەقلییەتی شۆرش گێری.

لەپاش دروست کردنی ئەم ئەنجومەنە رەنگە کوردستان رزگاری بێت.

ئەگەر نا دەبێت کار لەسەر ئەنجام دانی شۆرش بکرێت بەهەموو هەنگاوەکانییەوە بەمان گرتن وخوپیشاندان تادەگاتە بۆ ئەوەی ئەم دەسەڵاتە شکست خواردووە لەناو دەچێت ودەسەلات جێێ دەهێلێت.

م. كاروان اورحمان: خوێندنەوەیەکی یاسایی بۆ بڕیاری ژمارە ٥٥ی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق

ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لە دانیشتنی ئاسایی ژمارە (٢٣) لە ٢٧/ ٩/ ٢٠١٧  کە بەسەرۆکایەتی  (دکتۆر سلیم جبوری) سەرۆکی ئەنجومەن میوانداری سەرۆک وەزیرانی حکومەتی عێراقی فیدراڵ (حیدر العبادی) راوێژکاری ئەنجومەنی ئاسایشی عێراق و هەریەک لە وەزیری بەرگری و وەزیری ناوخۆو وەزیری نەوتی عێراق و بە ئامادە بونی ١٨٤ ئەندام دەنگ درا بە کۆنوسی بڕیاری ژمارە ٥٥ تایبەت بە راپرسی هەرێمی کوردستان. ئەمە لە کاتێکدایە کە هیچ کام لە ئەندامە کوردەکانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ئامادەی دانیشتنەکە نەبون.

هەروەک لە یەکێک لەبڕگەکانی ئەم بڕیارەدا هاتووە کورد پێکهاتەیەکی سەرەکی عێراقە و پێویستە پارێزگاری لەو پەیوەندییە بکرێت، بەڵام بەبێ ئامادەبونی نوێنەرانی ئەو پێکهاتە سەرەکییە بڕیار لەسەر چارەنوسی ئایندەو پەیوەندییەکان ئەدرێت لەگەڵ ئەو پێکهاتە سەرەکییەدا.

بڕیارەکە سەرۆک وەزیرانی عێراقی پابەند کرد بە جێبەجێ کردنی سەرجەم بڕگەکانی ئەو بڕیارە، کە بە بڕوای ئێمە زۆرینەی ئەو بڕگانە دەستوری نین زیاتر بابەتێکی سیاسیین، بۆیە لێرەدا هەوڵ ئەدەین بەراوردێک بکەین لەنێوان بڕگەکانی بڕیاری ژمارە ٥٥ لەگەڵ دەستوری کارپێکراوی عێراق و، جاڕنامەی گەردون بۆ مافەکانی مرۆڤ و بنەما سەرەکییەکانی نەتەوەیەکگرتووەکان وە هەروەها بنەما سەرەکییەکانی یاسای گشتی نێودەوڵەتی کە عێراق بەگوێرەی دەستور خۆی پابەند کردووە بەو بنەما سەرەکییەکانەوە. بۆیە بڕگە بە بڕگەی بڕیارەکە باس ئەکەین.

١- ئەنجامدانی ریفراندۆمی هەرێمی کوردستان دەستوری نییە بە پێی مادەی (١) دەستوری عێراق (ئەم دەستورە زامنی یەکپارچەیی خاکی عێراقە).

٢- پابەندکردنی سەرۆکی هێزەچەکدارەکان کە هەموو رێوشوێنە دەستوری ویاساییەکان بگرێتە بەربۆ پاراستنی یەکێتی عێراق وپاراستنی هاونیشتمانییەکانی، وە فەرمان بۆ هێزە ئەمنییەکان دەربکات کە بگەڕێنەوە بۆ هەموو ناوچە جێناکۆکەکان، وە لەناویشیاندا کەرکوک و گەرانەوە بۆ ئەو حاڵەتەی کە هەبووە پێش ١٠/٦ /٢٠١٤.

٣- جەختکردنەوە لەجێبەجێکردنی بڕیاری ئەنجومەنی وەزیران تایبەت بە شوێنکەوتن و سزادانی بەرپرسان لە ئەنجامدانی راپرسی لەناویاندا سەرۆکی هەرێمی ماوە بەسەرچوو بدرێن بەدادگاو بەپێی یاساکانی عێراق، وە هەموو ئەو فەرمانبەرانەی کورد کە لە دامودەزگاکانی دەوڵەتی فیدراڵدا کاردەکەن.

٤-  داخستنی دەروازە سنورییەکان کە ئەکەوێتە دەرەوەی دەسەڵاتی فیدرالی، وە ئەو کاڵایانەی لەوێوە دێتە ناوەوە بە قاچاخ دادەنرێت، وەداوا لە وڵاتانی دراوسێ ئەکات رێوشوێنی پێویست بگرنە بەر بۆ جێبەجێکردنی ئەم بڕیارەو هاوکاری عێراق بکەن.

٥- پێویستە لەسەر حکومەت کێڵگە نەوتییەکانی باکور لە کەرکوک و ناوچەجێناکۆکەکان بگێڕێتەوە ژێر دەسەڵاتی وەزارەتی نەوت.

٦- ئەو رێوشوێنانە بگیرێتە بەر بۆ جێبەجێ کردنی ئەو بڕیارانەی لەسەر هەرێم دەرچووە. (بڕیاری لابردنی پارێزگاری کەرکوک).

٧- پێویستە لەسەر حکومەت باڵوێزو نوێنەری ئەو وڵاتانە بکات کە نوێنەرایەتی ونوسینگەیان لە هەرێم هەیە بانگهێشت بکات بەمەستی ئاگادارکردنەوەیان بەداخستنی نوێنەرایەتی و کونسوڵگەریەکان گواستنەوەیان بۆ شارەکانی دەرەوەی هەرێمی کوردستان.

٨- بریارەکەدا بانگهێشتی سەرۆک کۆمار ئەکات بۆ پارێزگاری لە سەربەخۆیی و سەروەری و یەکێتی و پاراستنی خاکی عێراق، کە بە پێی مادەکە دەسەڵاتی سەرۆک کۆمارە، بەڵام بۆ مجاملەکردن بانگهێشتی ئەکات بۆ بەکارهێنانی دەسەڵاتی خۆی، لەکاتێکدا ئەم دەسەڵاتە ئەدات بە سەرۆک وەزیران بۆ بەکار هێنانی هێز.

٩- جەخت کردنەوە لەسەر جێبەجێکردنی ستراتیجی رێکەوتنی نیشتمانی لەسەر بنەمای باڵایی شوناسی نیشتمانی بۆ رۆڵەکانی گەلی عێراق.

١٠- کارکردن بۆ گەرانەوەی ئاوارەکان بۆ ناوچەکانی خۆیان وە هەموو ئامرەزەکان بەکاربهێنرێت بۆ بەدەستهاتنی ئەم ئامانجە ولەناویشیاندا بنیاتنانەوەی ناوچە زیانلێکەوتووەکان.

١١- بەردەوامبونی هەموو کارمەندە کوردەکان لەسەر کارەکانیان و پاراستنیان، ئەوانەی کە بەشدار نەبون لە راپرسیدا.

١٢- پارێزگاریکردن لەسەرپەیوەندی نیشتیمانی کۆمەڵایەتی لەگەڵ هاونیشتمانیانی کورد بەوپێیەی پێکهاتەیەکی سەرەکین لە پێکهاتەکانی عێراق.

١٣- پێویستە لەسەر حکومەت کە گفتوگۆی مەرجدار قبوڵ نەکات، مەگەر لەدوای هەڵوەشاندنەوەی ئەنجامی راپرسییەکە.

م. تحسين حمه‌غریب :خوێندنەوەیەکى هزری بۆ رووداوی (١٦/١٠/٢٠١٧)

میتۆدى فیکری:   ئەگەر هەموو زانستێک بابەتى خۆی هەبێت  بۆگەیشتن بەو بابەتەش میتۆدى تایبەت بە خۆی هەبێت کە گونجاو بێت لەگەل زانستەکەدا،  ئەوا  میتۆد لە بابەتە هزریەکاندا هەمیشە عەقلییە. بۆ نمونە زانستە ئەزمونییەکانى (وەک  زانستى  کیمیا یاخود  پزیشکى)  میتۆدەکانیان هەمیشە ئەزمونییە، بەڵام لێکۆلینەوەى فیکری لەو زانستانە( وەک کیمیا و پزیشکى) هەمیشە عەقلییە.

تایبەتمەندى لێکۆلێنەوەى عەقڵی: لیکۆلینەوەى فیکری چەند تایبەتنمەندى هەیە، کە دیارترینیان بریتییە لەوەى کە  لە لێکۆڵینەوەى فیکریدا هەڵە بە قەد راستى  رۆلی خۆی هەیە، بۆ نمونە لە زانستى  پزیشکیدا زانا  و پزیشکەکان  راستەکان و دوایین داهێنانى  ئەو زانستە بەکاردەهێنن، بەڵام لە لێکۆلینە فییکری  پزیشکیدا هەلە ونەزانینەکانى پێشتربە قەد راستى و زانینەکانى ئێستا رۆڵیان  هەیە و گرنگن.    

    تۆری فیکر: پارادایم  و مامەلەى فیکری وەک هەلدانى تۆرێکى راوکرنى ماسییە، کە راوچی بەقە گەورەیی و  بچووکى تۆرەکەى  ماسییەکان   راو دەکات ، ئەگەر هاتوو  کونەکانى تۆرەکە گەورە بوون ئەوا بە دڵنیاییەوە ماسییە بچووکەکان ناگرێت، تۆ وا گریمانە بکە ئەو راوچییە ماسی بچووکى نەبینیوە ئەوسا تەنها ئەگەر  بەسەیرکردنى تۆرەکەى حوکم بدات  ئەوا دەبێت بڵێت ماسى بچووک بوونى نییە، چونکە لەناو  تۆرەکەى  ئەودا  ماسی بچووک نیە!.

لە تۆری هزریشدا هەرچی نەکەوتە  بەر تۆرەکە ئەوا مرۆڤی خاوەن هزر وا دەزانێت بوونى نییە.

بۆیە ئێمە دەبێت لە تۆرە هزرۆییەکان بکۆڵینەوە.تۆرە فیکرییەکانى ئەم لایەنانە:(ئێران و بەغداد) و   ( ئەمریکاو تورکیا) و( هەریمى کوردستان)

یەکەم: تۆری( ئیران و بەغداد)لەبەر ئەوەى مامەڵەکەى ئەو دوو لایەنە  لەسەر بنەما ئایینزاى (شیعە)یە، ئەوا دەبێت  قۆناغەکانى فیکری سیاسی  ئەو  ئایینزایە  باس بکەین

قۆناغی یەکەم: قۆناغی دامەزرێنەران و ئیمامە  مەعسومەکانى شیعەن، ئەم  قۆناغە قۆناغی ( فیقهە) بە گوتەى بیریارە شیعەکان: (ویلایەت خاسە) ویلایەت مەدەنییەو خۆدان لە قەرەى سیاسەتى تێدا نییە!.

قۆناغ دووەم: قۆناغى پەرگیرە شیعەەکانە( غلاە الشیعە)  لەم قۆناغەدا  شوێنکەوتوانى  ئەو ئایینزایە بنەمای شەرعییەت لایان توند و تیژى و هیزە!.

قۆناغی سییەم: قۆناغی سەردمى سەفەوییەکانە، کە ویلایەت فیقهیە  ، ویلایەتى عامەیە واتە فەقیهەکان خۆیان  لە قەرەى بابەتە سیاسییەکان دەدەن، هەمان حالەت لەسەردەمى  نوسینەوەى دەستوور( مەشروتە) ویلایەت عامە بەلام لە داننان  بە دەستووردایە.

قۆناغی چوارەم: قۆناغی شۆرشی گەلانى ئیرانە کە پێشەواکەى  دامەزرێنەرى کۆماری ئیسلامى ئێران( ئیمام خومەینی)یە: هزری ئیمام  خومەینیش دوو قۆناغە:

قۆناغی یەکەم: بوونى لە شاری نەجەف  کە ویلایەت تێیدا فیقهی عامە، واتە شەریعەتێک هەیەوئەو جێبەجێیی دەکات،  لەسەر بنەمای ئەوەش خۆی لە قەرەى سیاسەت دەدات

قۆناغی دووەم: کە لەسەرەتاوە قۆناغی ویلایەى عام و  گرتنە دەستى حکومەت لە سەر بنەمای شەریعت بوو( ویلایەى عام)ە، بەڵام دواتر بوو بە ویلایەى رەها( مطلقه)، تیۆریای (ویلایەى فەقیهی موتلەق) کە لە سەر بنەمای بەرژەوەندییەکانى) سیستەم وەلی فەقیه دەتوانێت هەموو ئەحکامەکانى  شەریعەت رابگرێت، لەسەرئەو بنەمایەش دواتر چەمکى (الهلال الشیعی) دروست بوو ، دواتر رابەری ئێستای ئیران تیۆریاى دارشتنەوەى شارستانى ناوچەکەى دارشت لەسەر بنەمای ئایینزای جەعفەری بەمەش کار کردن تەنها لە ناوچە شیعەکاندا نەمایەوە  بەلکو ناوچەکانى دیکەشی  گرتەوە، ئیتر( الهلال الشیعی ) بوو بە( البدر الشیعی).

کێشەى ئەم تۆرە ئەوەیە کونەکانى لە دوڵەت گەورەترن، دەولەت ناگریتەوە، بۆیە مامەلەگەى لەسەر بنەمای ئایینزا و  سەروودەولەتە ، سنووری دەولەت ناخوێنێتەوە.

دووەم تۆری: (ئەمریکا و  تورکیا): کە هاوشیوەییەکى سەیر هەیە  لە نێوانیاندا بەوەى کە هەردووکیان میتۆدى بەرژەوەندى خوازیان بە کار هێناوە ئەویش  بەرژەوەندى خوازی کلاسیک ، لە کاتیکدا ئەم تیۆریایە( بەرژەوەندیخوازی)  چەند  قۆناغی بریوە  و گەیشتۆتە بەرژەوەندى خوازی رێسا سەنتەر( قاعدە محور) مەبەست لەمەش  ئەوەیە رەچاوکردنى  بەرژەوەندى دەولەتەکان لە گەڵ رەچاو کردنى  بابەتە مرۆییەکانى وەک  مافی مرۆڤ( مافە تاکى و گروپییەکان)  بۆیە ئەمریکا تەنها بەرژەوەندى خۆی رەچاوکرد  رەچاوکردنى مافی  چارەى خۆنووسینى کورد وەک یەکێک لە مافە گروپیەکانى مرۆڤ( بابەتى ریفراندۆم ) پشتگوێ خست.

تورکیاش بەهەمان شێوە بەرژەوەندییەکانى تورکیای رەچاوکرد بێ مافە ئینسانى وئیسلامییەکان (ویژدانى ئیسلامى)

تۆری نەتەوەیی کورد:ئەم  تۆرە لەسەر دوو بنەما دروست بووە ، بنەمایەکیان  تیۆریای پێشتری پارتى  دیموکراتى کوردستانە کە پشت بە زەوی و جوگرافیا دەبەستێت( کوردستان)

بنەمای دووەمیش تیۆریای پیشتری یەکێتى نیشتمانیە کە  پشت بە مێژوو دەبەستێت(گەلی کوردستان)

کێشەى ئەم دوو بنەمایەش ئەوەیە کە جوگرافیا  اتوانرێت پاریزگاری لێ بکرێت و  مێژووش پەیوەندى بە رابردووەوە هەبوو، نەوەک ئیستا و داهاتوو.  

uhd.edu.iq : University of Human Development

uhd.edu.iq : University of Human Development

uhd.edu.iq : University of Human Development

uhd.edu.iq : University of Human Development

uhd.edu.iq : University of Human Development